تاريخ : ۱۳٩٢/٥/۱٧ | ٢:٢٩ ‎ق.ظ | نویسنده :

منافع ملی ( National interest ) عبارت است از ارزش های مادی و معنوی که افراد یک ملت نسبت به آن ها احساس تعلق ، وابستگی و مالکیت نموده و برای حفاظت از آن ها و جلوگیری از تصرف آنها بدست سایرین از خود حساسیت نشان داده و حاضر به پرداخت هزینه  می باشد.  بر اساس این تعریف :

اول - منافع ملی ماهیتی جمعی و عمومی دارد و به صورت امری مشاع بین افراد جمع که همان ملت می باشد تظاهر می نماید . از این رو به تعداد ملت ها و کشور های مستقل در جهان منافع ملی متعدد وجود دارد.

دوم - منافع ملی شباهت به منافع گروهی و جمعی دیگر دارد . هر گروه انسانی منافع مشترک و مشاع برای خود تعریف می کند . بنابراین منافع جمعی و گروهی  از خصلت سلسله مراتبی برخوردار است و پایه و اساس آن را منافع گروه کوچکی نظیر خانواده تشکیل می دهد.

اصولا هر فرد انسانی در رابطه ی خود با سایر افراد یک سری منافع مشترک ، هم سو و مکمل  و در نقطه ی مقابل یک سری منافع متعارض و متفاوت تعریف می کند که اولی مبنای همکاری و همگرائی و توحید مساعی و تشریک مساعی می گردد و دومی مبنای درگیری ، رقابت ، کشمکش ، جنگ و نزاع می شود.

 

سوم - منافع از جنس ارزش هستند که می تواند دارای انواع مادی و معنوی باشد . مثلا سرزمین مشترک یا خانه و گهواره ی زیست ملت و به عبارتی قلمرو کشور یک ارزش مادی ؛ و پرستیژ و حیثیت ملی یک ارزش معنوی تلقی می شود.

چهارم - منافع ملی ارزش های درک شده ای هستند که افراد ملت آن را از خود دانسته و متقابلا خود را نیز وابسته به آن می دانند و برای دیگر ملت ها سهمی قائل نیستند . در ارتباط با منافع ملی حس تمامیت خواهی در افراد ملت قوی می باشد.

پنجم - افراد ملت نسبت به آن ها حساسیت فوق العاده ای از خود بروز می دهند و چنانچه حادثه ای یا فرآیندی نظیر تهاجم نظامی موجبات سلب منافع مزبور یا واگذاری آن به دیگر ملت ها را فراهم کند به شدت خشمگین شده و دست به اقدامات جبرانی می زنند.

دولت ها و حکومت ها  که از طرف ملت های خود با سایر دولت ها مناسبات برقرار می کنند ، در تعاملات خود با دیگران همواره به منافع ملی خود توجه دارند . در امر واگذاری یک تکه زمین برای نهاد های سیاسی و دیپلماتیک گرفته ، تا مبادلات تجاری و تعرفه های گمرکی و حتی کمک های انسان دوستانه و بلا عوض ، مهمترین اصلی که مورد توجه قرار می گیرد این است که آیا انجام این عمل در راستای منافع ملی و تامین ما به ازای آن قرار دارد یا خیر ؟ لذا هر عمل دیپلماتیک یا هر نوع تعامل و ارتباط با دولت های دیگر باید از منظر منافع ملی توجیه داشته باشد . حکومت ها و دولت هایی هم که بر اساس ارزش های ایدئولوژیک ممکن است بخشی از منابع ملی  را به خارج از مرز های ملی خود انتقال دهند معمولا توجیهات لازم را به ملت خود ارائه می دهند و رضایت ملی را برای اقدام خود به طور ضمنی یا رسمی جلب می کنند ، نظیر کمک های بلاعوضی که دولت ها تحت عنوان کمک به هم کیشان ، سانحه دیدگان ، هم نژادان و خویشاوندان قومی و تباری و بالاخره تحت عنوان کمک های بشر دوستانه  انجام می دهند . اگر حکومت برای رفتار ایدئولوژیک خود توجیهی ارائه ندهد  و از دید مردم در تعارض با منافع ملی قرار گیرد به طوری که بر منافع ملی ترجیح داده شود ، حکومت با چالش رو به رو خواهد گردید و می بایست در این زمینه تجدید نظر نماید.

در کل آنچه مهم است این است که حکومت و دولت به عنوان بازیگر در جریان تعامل و مذاکره با سایر دولت ها و کشور ها بر سر منافع ملی خود باید ذائقه و نظر ملت خود را در نظر داشته و رضایت ملت را پشت سر عمل سیاسی خود داشته باشد . البته حکومت ها و دولت ها می توانند در شکل دادن به ذائقه ی ملت و بستر سازی رضایت ملی در راستای عمل سیاسی خود با استفاده از اهرم های مختلف عمل کنند.

مطالب بالا برگرفته شده بود از کتاب :

قدرت و منافع ملی ، نگارنده : دکتر محمد رضا حافظ نیا ، نشر انتخاب

 



  • سبزک
  • ای‌جکس