خلاصه ای از سخنرانی بحثی جدید در پایه گذاری علم جغرافیای سیاسی در جهان

ارائه ی این سخنرانی(مورخ 1392/08/13) توسط:

دکتر محمدرضا حافظ نیا (استاد تمام جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس)

 

تا به امروز در اکثر کتاب ها و نوشته های جغرافیا به صورت عام و جغرافیای سیاسی به صورت خاص، فردریک راتزل را به عنوان پایه گذار جغرافیای سیاسی می دانستند. اما حدود دو سال پیش از این در مراسم نکوداشت مقام علمی خانم دکتر دره میر حیدر مباحثی مطرح می شود من باب این که "آن روبر ژاک تورگو" و "امانوئل کانت" سال ها پیش تر از راتزل جغرافیای سیاسی را مفهوم سازی کرده اند. مسئله ی ایجاد شده نیاز به بررسی کتابخانه ای همراه با ارئه مدارک و سند های معتبر به زبان اصلی داشت تا این ادعا به اثبات برسد. "دکتر محمدرضا حافظ نیا" استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس بر آن شد که با بررسی اسناد و مدارک معتبر در دو کشور آلمان و فرانسه به این مسئله پاسخ علمی دهد. ابتدا لازم به ذکر می باشد که کتاب راتزل در مورد جغرافیای سیاسی در سال 1879 تالیف شده است. کانت در کتاب "منطق کانت" در تقسیم بندی خود از جغرافیا، جغرافیای سیاسی را به عنوان زیر مجموعه علوم جغرافیایی مطرح و مفهوم سازی می کند. کانت با این که فیلسوف بوده اما کار اصلی خود را با جغرافیا آغاز کرده است. کانت 49 ترم به تدریس درس جغرافیا می پردازد در حین تدریس بحث آنتروپولوژی را مطرح می کند. کانت قبل از "همبلت" و "ریتر" جغرافیا را تبیین فلسفی کرده است و به نظر دکتر حافظ نیا بنابر اسناد و مدارک معتبر کانت بنیان "جغرافیای نو" را نیز گذاشته است. کانت جغرافیا را علم فضا و تاریخ را علم زمان می دانسته و همه چیز را متکی به جغرافیای طبیعی می دانسته است. کانت در سال "1757" تقسیم بندی زیر را از جغرافیا را داشته است: 1. جغرافیای طبیعی 2. جغرافیای ریاضی 3. جغرافیای سیاسی

حال قبل از کانت هم فردی به نامِ "شیفرت" در سال "1736" شیوه مطالعه زمین به این نحو  طبقه بندی کرده است: 1. مطالعه فیزیکی 2.مطالعه ریاضی 3. مطالعه سیاسی

در این طبقه بندی گزینه سوم اشاره به مطالعه کشورها و حکومت ها دارد؛ اما نامی از جغرافیای سیاسی مطرح نمی کند. کانت در تقسیم بندی خود از جغرافیا، جغرافیای سیاسی را از ترکیب سه علمِ حقوق، علوم سیاسی و روابط بین الملل می داند. او هدف خود را از آموزش جغرافیا ترتیب دادن شهروند جهانی معرفی می کند. تورگو سیاست مدار و اقتصاد دان فرانسوی است که تحصیل کرده سوربن می باشد. او به ترتیب استاندار، وزیر دارایی و نخست وزیر فرانسه بوده است. تورگو بنیانگذار اصلی لیبرالیسم اقتصادی و روشنفکری در فرانسه می باشد. بارز کردن نقش انسان در مقابل عقاید مذهبی از دیگر کارهای تورگو می باشد. او در فرانسه با انجام اصلاحات لیبرالیستی در واقع مقدمه ای را برای انقلاب فرانسه آماده می کند. تورگو در سال 1751 یعنی 6 سال قبل از کانت، مقاله ای می نویسد و در آن مقاله از اصطلاح جغرافیای سیاسی استفاده می کند. تورگو جغرافیای سیاسی را علم مطالعه و بررسی کشورها می داند و در این راه نگاه فلسفی و وصفی دارد. دیدگاه تورگو و کانت به جغرافیای سیاسی با وجود عدم ارتباط این دو بسیار شبیه هم می باشد. با این تفاوت که دیدگاه کانت جهانی بود و به فکر شهروند جهانی بود. اما تورگو دغدغه یکپارچگی کشور داشته است و بیشتر ملی و در سطح کشور فکر می کرده و حتی وی را می توان پایه گذار نظام حکومتی بسیط دانست. تورگو در مقاله خود بیان می کند که جغرافیای سیاسی باید توضیح دهد که چرا مردم یک کشور پیشرفته و مردم کشور دیگر پیشرفته نیستند. جغرافیای سیاسی تاریخی اصطلاح جالبی است که مطرح می کند و وظیفه آن را مطالعه سیر تکوین حکومت و سیاست ها می داند و این که چگونه یک حکومت پیشرفته بوجود می آید. جغرافیای سیاسی گذشته، حال و آینده را مورد توجه دارد و باید به این بپردازد که از تجارب گذشته و حال چگونه برای هدایت هر چه بیشتر کشور استفاده کند. این مقاله طرحی برای نوشتن کتاب جغرافیای سیاسی توسط خودِ تورگو بود. درکل 4 تاریخ در زمینه پایه گذاری و مفهوم سازی جغرافیای سیاسی مطرح شد:

 1. سال 1734 شیفرت: همانطور که بالا توضیح داده شد، از اصطلاح جغرافیای سیاسی استفاده نمی کند اما موضوع و روش آن را مطرح می کند.

2. سالِ 1751 تورگو: با اصل مقاله و سند معتبر اصطلاح جغرافیای سیاسی را مطرح کرده و مفهوم سازی می کند.

 3. سالِ 1757 کانت: اصطلاح جغرافیای سیاسی را شش سال بعد از تورگو مطرح و مفهوم سازی می کند.

 4. سالِ 1897 فریدریک راتزل: کتاب تخصصی جغرافیای سیاسی را تالیف می کند. او در این اثر فقط به state می پردازد و آن را کالبد شکافی می کند. نتیجه اینکه اول تورگو و سپس با اختلاف 6 ساله کانت جغرافیای سیاسی را پایه گذاری کرده و اصطلاح آن را شرح و مفهوم سازی کرده اند و راتزل را دیگر نباید بنیان گذار علم جغرافیای سیاسی دانست.

مطالب بالا برگرفته شده بود از:

 وبلاگ دوست نازنینم آقای هادی سیفی فرزاد به نشانی: http://www.geo-politic.blogfa.com 

/ 4 نظر / 35 بازدید
tapak

سلام ،خوبی اقای صادقلو جسارت نشه شما سنتون خیلی پایینه تبریک میگم پیشرفتتون خیلی خوب بود،من از الان دارم برا ارشد ج سیاسی میخونم برا کنکور 94 میخوام رتبه یک بشم چطور بخونم از کدوم کتاب شروع کنم الان کارشناسی ج روستایی دانشگاه شیراز میخونم.

فرهمند

سلام اما اصلا نمی دانم این 2 تا کتاب را بخوانم یا نه با توجه به وقت مونده 1 جغرافیای سیاسی، نگارنده: مارک بلاکسل، مترجم: محمدرضا حافظ نیا و همکاران، نشر انتخاب 2- درآمدی نو بر جغرافیای سیاسی، نگارنده: ریچارد مویر، مترجم: دره میرحیدر، نشر سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح یا حداقل کدام فصلها را بخوانم کدامها مهمند. با تشکر

فرهمند

خیلی ممنون اقای صادقلو ببخشید سلام یادم رفت سلام پس کتاب مارک بلاکسل را بخونم وقت شد ان یکی را نیز می خونم. اقای صادقلو تستی در مورد ژئوپلیتیک دارید بگذارید. مرسی

سجاد پورعلی

سعید جان ممنون از زحمات با ارزششت